تاریخچه صنعت موتورسیکلت ایران (قسمت اول)

تاریخچه صنعت موتورسیکلت ایران

History of Iran’s motorcycle industry

آخرین به روزرسانی تاریخچه صنعت موتورسیکلت ایران: ۱۴۰۰/۰۲/۰۴

نویسنده: محمدعلی نژادیان

www.successology.ir

successologist@gmail.com

تولد صنعت موتورسیکلت در ایران

این صنعت از اواخر دهه ۱۳۴۰ شمسی همزمان با تاسیس صنایع جدید در ایران ایجاد شده است. اما، هیچ وقت نتوانستیم در موتورسیکلت‌های بنزینی به خودکفایی برسیم و تولید ملی داشته باشیم و همچنان این صنعت به صورت مونتاژکاری فعال است که در ادامه دلایل آن توضیح داده خواهد شد. امروز در بازار ایران بیشتر موتورسیکلت‌ها چینی است. به‌دلیل تحریم‌ها و عدم واردات موتورسیکلت‌های ژاپنی در چند سال گذشته، استقبال از موتورسیکلت‌های کشورهای مالزی، اندونزی، تایلند، کره جنوبی و مخصوصا هندوستان (به‌دلیل کیفیت بالای محصولات آن نسبت به محصولات چینی) در ایران بسیار خوب بوده است و محبوبیت ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. البته از سال ۱۳۹۸ به‌دلیل تحریم‌های جدید علیه ایران بعد از حدود ۱۸ سال محصولات هندی وارد نمی‌شوند. البته بعد از تحریم‌ها مخصوصا چند سال اخیر بعضی از برندهای معروف موتورسیکلت دنیا از طریق کشورهای ثالث و یا از طریق کارخانه‌های تحت لیسانس در کشورهای آسیایی وارد ایران می‌شود و باعث شده که طی چند سال گذشته با ورود «غیر مستقیم» این محصولات به کشور، برای صنعت موتورسیکلت ایران یک بازار جدید ایجاد شود و افرادی که قبلا به‌دلیل کیفیت پایین موتورسیکلت‌ها و یا عدم علاقه به طرح موتورسیکلت‌های موجود تمایلی به استفاده از این نوع وسیله‌نقلیه را نداشتند، این محصولات جدید، انگیزه خرید در آن‌ها را ایجاد کند و تصور برخی تولیدکنندگان را که قبلا می‌گفتند محصولات گران قیمت را نمی‌شود در ایران به فروش رساند، دگرگون کرد!

تعداد موتورسیکلت‌های موجود در ایران

آمار دقیقی از موتورسیکلت‌های موجود در ایران وجود ندارد، اما طبق گفته مسئولان، حدود ۱۱ الی ۱۲ میلیون دستگاه موتورسیکلت در کشور وجود دارد و طبق اعلام پلیس حدود ۹ میلیون دستگاه از این موتورسیکلت‌ها فرسوده شده‌اند.

تعداد شرکت‌ها و ظرفیت تولید موتورسیکلت در ایران

در سال ۱۳۹۹ شمسی، حدود ۴۱ شخصیت حقوقی که بعضی از آن‌ها دارای چندین شرکت هستند و در این خبر از آن‌ها به‌عنوان گروه صنعتی نام برده شده است، فعال و یا نیمه فعال بوده‌اند. پیش‌بینی می‌شود در صورت وجود تقاضا مجموعه شرکت‌ها تا سالی یک میلیون دستگاه بتوانند مونتاژ کنند.

 
چرا تا به امروز بومی‌سازی موتورسیکلت در ایران انجام نشده است؟
امروز زمان آن رسیده است که صنعت موتورسیکلت ایران وارد مرحله جدیدى از حیات خود شود تا بتواند بقاى خود را حفظ کرده و باعث رشد صنعت کشور شود؛ این مرحله همان انتقال تکنولوژى به ایران است! همچنین نیاز است برای این کار هر چه زودتر به‌طور جدی کارخانه‌های تولیدکننده موتورسیکلت مراکز تحقیق و توسعه خود را راه‌اندازی و ارتباط خود را با دانشگاه‌ها بیشتر کنند. قابل ذکر است که در دهه ۷۰ شمسی «شرکت نیرو محرکه» و «گروه صنعتی بنا (جهانرو)»، قصد تولید قوای محرکه موتورسیکلت را داشتند و حتی طی سه سال گذشته توسط «گروه صنعتی نیرو موتور» اقدامات خوبی برای مونتاژ قلب موتورسیکلت صورت پذیرفت ولی به‌دلیل مقرون به‌صرفه نبودن از لحاظ اقتصادی و همچنین به‌دلیل تغییرات سریع استانداردها تا به امروز به بهره‌برداری نرسیده است. البته در خصوص موتورسیکلت‌های برقی توسط شرکت‌های دانش بنیان و دانشگاه‌ها اقدامات خوبی برای طراحی و تولید صورت پذیرفته هرچند که آن‌ها نیز به‌دلیل مقرون به‌صرفه نبودن از بعضی قطعات موجود در بازار استفاده کرده‌اند ولی اکثرا تجاری نشده‌اند و یا تولید و فروش آن‌ها بسیار کم بوده است.
 
مهم‌ترین عواملی که در دهه‌های گذشته، باعث افزایش تقاضا برای موتورسیکلت در ایران شده است
۱-بازار موتورسیکلت در ایران بر اساس استفاده‌های گوناگون از این وسیله با کشورهای توسعه یافته متمایز است. اساسا در ایران موتورسیکلت علاوه‌براین که یکی از وسایل پر اهمیت در جابجایی و نقل و انتقال مردم به حساب می‌آید، یکی از وسایل کسب‌وکار نیز هست (پیک موتوری) ۲ افزایش قیمت اتومبیل و عدم امکان تهیه آن برای اقشار کم درآمد ۳ محدودیت‌های به‌وجود آمده در شهرها، برای استفاده از اتومبیل (جای پارک، محدوده طرح ترافیک و…) ۴– کاهش زمان رفت و آمد نسبت به اتومبیل ۵– کاهش هزینه رفت و آمد ۶– هزینه پایین تعمیر و نگهداری ۷ تا سال ۱۳۷۲ بازار موتورسیکلت منحصرا در اختیار چهار شرکت بوده است که هر کدام دارای تنوع محصول محدودی بوده‌اند. بعد از سال‌های ۱۳۷۱ و ۱۳۷۲ شرکت‌های جدید وارد عرصه رقابت شدند که باعث تنوع محصولات و قیمت‌ها شدند ۸- تا پایان دهه هفتاد، موتورسیکلت به‌عنوان کالای سرمایه‌ای مورد توجه مردم قرار داشت. ازاین‌رو، عده‌ای از مردم جهت سرمایه‌گذاری سودآور، به پیش‌خرید موتورسیکلت روی می‌آوردند و با پیش فروش محصولات از طریق نمایندگی‌های رسمی شرکت‌های تولید کننده، سود خوبی نصیب خریداران می‌شد. شایان ذکر است که در دهه هفتاد، کیفیت محصولات نیز بسیار مطلوب و قابل توجه بود ۹- از سال ۱۳۷۹ به‌دلیل تاخیر در تحویل موتورسیکلت‌های ثبت نامی به‌تدریج تمایل مردم نسبت به سیستم پیش‌فروش شرکت‌ها کم شد و از سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ بازار خرید و فروش موتورسیکلت به‌صورت اقساطی و چکی درآمد و به همین دلیل نیز می‌توان گفت تمایل خرید برای موتورسیکلت نیز افزایش یافت، زیرا عمدتا نمایندگان فروش از شرکت‌ها چکی می‌خریدند و چکی می‌فروختند! ۱۰ از اواخر سال ۱۳۸۱ با شدت گرفتن رقابت منفی بین شرکت‌های تولید کننده، ناگهان قیمت موتورسیکلت‌ها به شدت کاهش یافت (حدود ۵۰ تا ۶۵ درصد) و این موضوع باعث افزایش درخواست برای موتورسیکلت شد… ۱۱- افزایش قیمت بنزین  و سهمیه‌بندی آن ۱۲- ورود محصولات روز دنیا ۱۳- ترافیک شهرهای بزرگ ۱۴- به‌دلیل ایمن نبودن حمل‌ونقل عمومی در دورنا کرونا از این به بعد نیز شاهد افزایش استفاده از موتورسیکلت خواهیم بود

 

بررسى وضعیت صنعت موتورسیکلت ایران

مَرکَب نیاز چهارم افراد جامعه ایران است. نیاز اول انسان هوا، غذا و آب،…، دوم پوشاک و سوم مَسکن است. ازاین‌رو، نیاز است تولیدکنندگان موتورسیکلت ایران با درنظر گرفتن وضعیت سخت اقتصادی جامعه امروز، نوع بازاریابی و فروش خود را تغییر دهند. به گزارش موتورسیکلت نیوز، محمدعلى نژادیان مدیرمسئول نشریه صنعت موتورسیکلت نوشت: سال ۱۳۹۹ شمسی یعنی (۲۰ مارس ۲۰۲۰ تا ۱۲ مارس ۲۰۲۱) شیوع ویروس کرونا همه دنیا را تحت تاثیر قرار داد و تعطیلی‌های اجباری را به صنعت موتورسیکلت دنیا تحمیل کرد ولی در نهایت صنعت موتورسیکلت ایران با رشد صعودی مواجه شد و در مجموع رکورد سه سال گذشته شکسته شد. با توجه به نوع فصل‌های ایران (بهار، تابستان، پاییز و زمستان) نوع رفتار مردم برای خرید و استفاده از موتورسیکلت در هر کدام از این فصل‌ها متفاوت است. به فرض در شش ماه اول سال یعنی بهار و تابستان خرید مصرف‌کنندگان بهتر از شش ماه دوم سال است. اما در دو ماهه آخر سال مخصوصا اسفندماه فروش شرکت‌ها به نمایندگان خود زیادتر است که دلیل آن فرا رسیدن بهار، سال نو و تغییر مدل موتورسیکلت‌ها در اسناد و مدارک از حدود ۴۰ روز قبل از سال جدید است (آمار تولید چند سال گذشته در جدول زیر به تفکیک هر سال درج شده است).

 
آمار شماره‌گذاری موتورسیکلت در سال ۱۳۹۹
در سال ۱۳۹۹ تعداد ۲۱۱ هزار و ۴۶۶ دستگاه موتورسیکلت شماره‌گذاری شد که بیشترین آمار ماهانه متعلق به اسفند با ۵۳ هزار و ۳۳۴ دستگاه بود. این در حالی است که سال ۱۳۹۸ تعداد ۱۱۶ هزار و ۵۳۶ دستگاه پلاک شد و در مجموع سال گذشته رشد ۸۱٫۴ درصدی را نسبت به سال قبل از آن در پی داشت. همچنین اسفند سال ۱۳۹۸ تعداد ۱۵ هزار و ۷۵۳ دستگاه پلاک شد و این یعنی اسفند ۱۳۹۹ نسبت به سال قبل از آن حدود ۳۳۸٫۵ درصد رشد داشته است. قابل ذکر است که از سال ۱۳۹۷ با رشد صعودی، بیش از ۴۰ درصد فروش کشور متعلق به تهران است.
 
روند و چشم‌انداز بازار موتورسیکلت ایران
مهم‌ترین موضوع صنعت موتورسیکلت ایران برای سال ۱۴۰۰ موضوع موانع اسقاط موتورسیکلت‌های فرسوده و تبدیل یورو ۴ به یورو ۵ است که طبق توافق انجام شده با دولت اجرای آن تا سال ۱۴۰۰ به مدت یک سال به تعویق افتاد. البته انجمن صنعت موتورسیکلت ایران پیشنهاد جدول زمانی ۳ الی ۴ سال را ارائه کرد که هیات دولت با یک سال موافقت کرد. دلیل درخواست انجمن این بود که در ایران قوای محرکه ساخته نمی‌شود و به‌طور کامل از خارج از کشور و عمداتا از چین وارد ایران می‌شود و در حال حاضر محصولاتی که به ایران می‌آید هنوز به یورو ۵ مجهز نشده‌اند. همچنین از مشکلات دیگر تولیدکنندگان برای امسال بحث مسائل و موانع و مشکلات گمرکی، بانکی و تحریم‌ها است. همان‌طور که قبلا بیان شد از ۱۲ میلیون دستگاه موتورسیکلتی که پیش‌بینی می‌شود در سطح ایران وجود داشته باشد، طبق اعلام پلیس راهنمایی و رانندگی حدود ۹ میلیون دستگاه در سن فرسودگی است. حال از یک طرف شرکت‌های مونتاژکننده باید در قبال تولید هر دستگاه موتورسیکلت بنزینی یک دستگاه موتورسیکلت فرسوده را از رده خارج کنند و از طرفی ساز و کار اجرایی مناسبی برای از رده خارج کردن موتورسیکلت‌های فرسوده وجود ندارد. البته با توجه به افزایش قیمت موتورسیکلت‌ها و ارزان بودن قیمت موتورسیکلت فرسوده انگیزه برای مالکان این نوع موتورسیکلت‌ها نیز وجود ندارد. همچنین تولیدکنندگان موتورسیکلت طبق قانون موظفند ۱۰ درصد از سبد محصولات هر دوره سه ماهه خود را بر مبنای تعداد تولید، به موتورسیکلت برقی اختصاص دهند و در صورت عدم امکان، باید به ازای شماره گذاری هر دستگاه موتورسیکلت (از میزان ۱۰ درصد مذکور)، سه دستگاه موتورسیکلت فرسوده از رده خارج کنند. همچنین پیش‌بینى مى‌شود که اگر مجموعه حاکمیت ایران در برابر تولید موتورسیکلت مقاومت نکند، در نتیجه به دلایلی که در بالا به آن اشاره شد و تعداد زیاد موتورسیکلت‌هاى فرسوده که در حال تردد هستند که باید با موتورسیکلت‌هاى نو جایگزین شود، همچنین شیوع کرونا و ریسک استفاده از حمل‌ونقل عمومی و افزایش قیمت و سهمیه‌بندی بنزین، کم کم استفاده از موتورسیکلت در ایران بیشتر از گذشته شود. اما در حال حاضر به‌دلیل وضعیت اقتصادى جامعه و مناسب نبودن روند اسقاط، مردم به خرید و تعمیر موتورسیکلت‌هاى کارکرده بیشتر تمایل دارند. قابل ذکر است که بر اساس تصمیم هیات وزیران در سال ١٣٩٧، سن فرسودگی برای موتورسیکلت بنزینی کاربراتوری ۶ سال، بنزینی انژکتوری هشت سال و برقی ۱۲ سال است.
 

 

شرکت‌های پیشتاز در صنعت موتورسیکلت

در سال ۱۳۹۸، چهار شرکت پیشتاز در ایران به ترتیب گروه نیرو موتور، گروه کویر موتور، شرکت نیکران موتور پاسارگاد و شرکت جهان همتا سیکلت بناب بوده اند. در سال ۱۳۹۹ نیز چهار شرکت برتر از لحاظ میزان فروش به ترتیب گروه صنعتى نیرو موتور، گروه کویر موتور، شرکت نیکران موتور پاسارگاد و گروه (بهرو سیکلت و سرعت سیکلت) بوده اند. سال ۱۳۹۸تقریبا صنعت موتورسیکلت با یک دهم ظرفیت و سال ۱۳۹۹ با یک پنجم ظرفیت خود کار کرد. ازاین‌رو، اگر از این صنعت حمایت واقعى شود، خیلى زود رشد و توسعه بسیار زیادى را در آن شاهد خواهیم بود.

دلایل کاهش تولید سه سال گذشته و افزایش شماره‌گذاری موتورسیکلت در سال ۱۳۹۹

از جمله دلایلی که باعث شد طی سه سال گذشته موتورسیکلت کم تولید شود:

الف– جلوگیری از شماره‌گذاری موتورسیکلت‌های کاربراتوری و ورود محصولات شبه‌انژکتوری یا انژکتوری بی‌کیفیت:

شماره‌گذاری تعداد ۷۳۳ هزار و ۸۹۰ دستگاه موتورسیکلت‌ کاربراتوری در سال ۱۳۹۵ که قطعا بیشتر از «ظرفیت فروش» آن سال بود. در اینجا به این نکته توجه کنید که ظرفیت فروش بیانگر «خواسته و نیاز» نیست. زیرا، ممکن است شهروندان موتورسیکلت نیاز داشته باشند و یا بخواهند، اما به‌دلیل مشکلات اقتصادی نتوانند خرید کنند. البته از نگاهی دیگر صنعت موتورسیکلت ایران در سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۵ به‌طور میانگین سالانه ۶۲۰ هزار دستگاه موتورسیکلت تولید داشته است ولی واقعیت آن سال را نباید با سال‌های قبل و وضعیت تقاضا در سال ۱۳۹۵ یکی فرض کرد. زیرا، این تعداد در نیمه دوم سال و به‌طور فشرده پلاک شد.

 
ب وقوع بعضی تعطیلی‌ها به‌دلیل مصوبه‌ها و قوانین دولتی که به‌درستى واکاوى و کارشناسى نشده بودند که عبارتند از:

  •  سال ۱۳۹۵: حدود ۵ ماه تعطیلی به‌دلیل مصوبه مربوط به جلوگیری از شماره‌گذاری موتورسیکلت‌های کاربراتوری
  •  سال ۱۳۹۶: حدود ۶ ماه تعطیلی به‌علت عدم تولید پیشرانه انژکتوری از سوی کارخانه‌های خارجی
  • سال ۱۳۹۷: نیمه اول سال ۴ ماه تعطیلی به‌دلیل موضوع یورو ۴ و نیمه دوم سال نیز ۴ ماه تعطیلی به‌علت طرح اسقاط موتورسیکلت‌های فرسوده
  • سال ۱۳۹۸: حدود ۲ ماه تعطیلی به‌علت این که باید ۱۰ درصد از تولید کارخانه‌ها به موتورسیکلت برقی اختصاص یابد.

ج تورم، گرانی و کوچک شدن سفره مردم

دلیل دیگر رکود در این صنعت، افزایش تورم در ایران و افزایش قیمت ارز طى چند سال گذشته است. قابل ذکر است که ارزش ریال در برابر ارزهاى خارجى، کاهش چشمگیرى داشت و قیمت ارز از ابتدای سال ۱۳۹۷ تقریبا رشد ۶ برابری را تجربه کرد.

به غیر از کاهش تولید در چند سال گذشته از دیگر عواملی که باعث افزایش فروش موتورسیکلت در سال ۱۳۹۹ شد، می‌توان موارد زیر را برشمرد:

  • فروش ویژه چند شرکت در سال ۱۳۹۹
  • شیوع ویروس کرونا باعث شد تا افرادی که از موتورسیکلت استفاده نمی‌کردند، به‌دلیل وضعیت نابسامان حمل‌و‌نقل عمومی از این وسیله‌نقلیه استفاده کنند
  • گسترش تنوع محصولات روز دنیا
  • گسترش نمایشگاه‌ها و فروشگاه‌های چند شرکت معروف ایرانی
  • گرانی و سهمیه‌بندی بنزین
  • گرانی خودرو

 

شرکت‌هایی که در سال ۱۳۹۹ فعال و نیمه فعال بودند

در سال ۱۳۹۹ دو قطب صنعت موتورسیکلت ایران با اختلاف زیاد از رتبه سوم، عبارت بودند از:

  • گروه نیرو موتور (۱۹٫۴درصد)
  • گروه کویر موتور (۱۷٫۲درصد)

همچنین تولیدکنندگان موتورسیکلت که در سال ۱۳۹۹ پلاک اخذ کردند عبارتند از:

۱ گروه نیرو موتور
۲ گروه کویر موتور (یکتاز سیکلت کویر و کویر موتور اوراسیا)
۳ نیکران موتور پاسارگاد
۴ بهرو سیکلت و سرعت سیکلت
۵ شاهین موتور
۶ دینو موتور قم
۷ گروه همتاز (جهان همتا سیکلت بناب و همتا خودرو آذربایجان)
۸ سالار گستر آسیا
۹ آرمان موتور فارس
۱۰ متین خودرو
۱۱ ایران دوچرخ ارشیا
۱۲ نیرو محرکه
۱۳ سهند سیکلت سپاهان
۱۴ چابکرو البرز
۱۵ عرفان سیکلت ایرانیان
۱۶ زمرد سیکلت کویر
۱۷ پاسارگاد سیکلت ایرانیان/ فارس
۱۸ تیزپر توس
۱۹ تکتاز موتور و روان سیکلت
۲۰ ثاقب خودرو
۲۱ هانی موتور البرز
۲۲ صنعت موتور شکوهیه
۲۳ شباب خودرو روز
۲۴ پیشرو گستر فارس، پیشرو سیکلت و بهتاز
۲۵ تلاش
۲۶ سپاهان سیکلت کوهپایه
۲۷ سپهر خودرو
۲۸ کبیر موتور کازرون
۳۹ توسن محرکه شرق
۳۰ پگاه موتور بینالود
۳۱ پیشتاز موتور توس
۳۲ جهانرو
۳۳ همراه سیکلت جهان
۳۴ اوج پرواز ما دو نفر
۳۵ تکاور میبد
۳۶ اصفهان سیکلت
۳۷ توسن سپهر آسمان کویر
۳۸ ماشین سازی شاهین شهر سپاهان
۴۹ فن گستران خودرو توسن
۴۰ مروارید ساز خزر
۴۱ سکان صنعت پارس

آمار تولید موتورسیکلت ایران از سال ۱۳۸۰

در ذیل در دو ستون آمار نقل شده است. ستون اول بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده توسط پایگاه خبری موتورسیکلت نیوز از منابع مختلف، طی چند سال گذشته است و ستون دوم آماری است که انجمن صنعت موتورسیکلت ایران دارد. قابل ذکر است، طى چند سال گذشته، منابع رسمی و دولتی از اعلام آمار شماره‌گذاری موتورسیکلت (حتى به انجمن) خودداری می‌کنند.

به دلیل این که آمار مذکور از منابع مختلف در طی سالیان گذشته تهیه شده است و با وجود اختلاف اندک بین آن‌ها از این رو داشتن خطای احتمالی رد نمی‌شود.

سال تعداد تولید موتورسیکلت  
  آمار تحقیقی آمار انجمن صنعت موتورسیکلت ایران
۱۳۸۰ ۴۰۴٫۳۱۷
۱۳۸۱ ۷۰۹٫۰۸۱
۱۳۸۲ ۱٫۰۰۵٫۷۸۶
۱۳۸۳ ۱٫۳۶۰٫۰۰۰ ۱٫۰۸۶٫۰۰۰
۱۳۸۴ ۱٫۰۶۴٫۰۰۰ ۸۵۶٫۰۰۶
۱۳۸۵ ۸۶۲٫۰۰۰ ۷۸۷٫۶۵۵
۱۳۸۶ ۸۹۵٫۴۷۹ ۸۹۵٫۴۷۹
۱۳۸۷ ۶۰۳٫۸۲۷ ۶۰۳٫۸۲۷
۱۳۸۸ ۵۵۴٫۷۵۳ ۶۲۹٫۸۲۷
۱۳۸۹ ۸۳۷٫۱۹۶ ۸۳۷٫۵۴۱
۱۳۹۰ ۸۱۳٫۲۰۶ ۸۱۳٫۲۰۶
۱۳۹۱ ۴۱۸٫۷۳۳ ۴۱۸٫۷۳۳
۱۳۹۲ ۳۱۶٫۱۴۴ ۳۱۶٫۱۴۴
۱۳۹۳ ۵۳۸٫۶۸۲ ۵۳۸٫۶۸۲
۱۳۹۴ ۴۵۲٫۸۷۱ ۴۵۲٫۸۷۱
۱۳۹۵ ۷۳۳٫۸۹۰ ۷۳۶٫۳۳۷
۱۳۹۶ ۱۵۳٫۰۷۴ ۱۵۳٫۰۷۴
۱۳۹۷ ۱۶۱٫۰۳۵ ۱۶۴٫۵۲۸
۱۳۹۸ ۱۱۶٫۵۳۶  
۱۳۹۹ ۲۱۱٫۴۶۶
 
برای مطالعه قسمت دوم اینجا را کلیک کنید
برای مطالعه قسمت سوم اینجا را کلیک کنید
برای مطالعه قسمت چهارم اینجا را کلیک کنید
دکمه بازگشت به بالا